Speech by Ukrainian MP Petro Pevnyj

[...]

W wystąpienia­ch Klubu Ukraińskiego na plenum Sejmu pominięto tym razem składanie – jak to było dotąd w zwyczaju polityków ukraińskich – ,,zasadniczych" deklaracyj programowych, a utrzymano je w ramach dyskusji i krytyki rzeczowej. Oczywiście stanowisko tak klubu UNDO, jak i USRP, argumentowane brakiem zaufania do rządu, było w odniesieniu do ustawy budżetowej negatywne. Zdecydowanie natomiast lojalny stosunek do państwa i rządu zdeklarowała grupa ukraińska w klubie BBWR, której imieniem wystąpił na plenum 5. II. 1931 r. [roku] poseł Piotr Pewny. Przemówienie tego posła, ujmujące w sposób jasny kwestję wzajemnego stosunku polsko-ukraińskiego, zasługuje na specjalną uwagę. 

Tekst tego przemówienia brzmi:
 
,,W historji poszczególnych narodów spotykamy stronice, zapisane pięknemi głoskami. Taką właśnie kartą w dziejach narodu ukraińskiego będzie udział ludności ukraińskiej w pracach państwowych Rzeczypospolitej Polskiej.
 
Obecność w Sejmie i Senacie przedstawicieli ludności ukraińskiej i innych mniejszości narodowych świadczy, że państwo polskie nie dąży do ich wynarodowienia i ich upośledzenia, lecz przeciwnie, traktuje je w płaszczyźnie całkowitego politycznego i państwowego równouprawnienia. Fakt zaś, że w klubie BBWR znajdują się posłowie reprezentujący wszystkie narodowości, które zamieszkują Rzeczpospolitę Polską, a w tej liczbie i przedstawiciele ludności ukraińskiej, świadczy, że rząd marszałka Piłsudskiego nietylko otacza je swoją opieką, lecz również pragnie, aby mniejszości narodowe brały czynny i owocny udział w ugruntowaniu i rozbudowie państwa polskiego, wzamian żądając jedynie lojalnego i rzetelnego stosunku do Rzeczypospolitej.
 
Sprawując tę opiekę, państwo uzależnia metody swego działania i w dziedzinie zaspakajania potrzeb ludności ukraińskiej w znacznej mierze od ustosunkowania się przedstawicieli tej ludności do
państwowości polskiej oraz od ich działalności na terenie.
Doświadczenia życiowe wykazały dowodnie, że metody negacji wszystkiego, co polskie, uprawiane swego czasu przez pewne grupy polityków ukraińskich, dawały wyniki bynajmniej niepożądane. Negacja ta zaogniała stosunki polsko-ukraińskie i odwlekała uczciwe rozwiązanie sprawy ukraińskiej.
 
Grupa ukraińska Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, licząca sześciu posłów i dwóch senatorów, wybranych w okręgach wyborczych Wołynia, ma zaszczyt oświadczyć, że – pozostając wierną ideałom, które przyświecają narodowi ukraińskiemu, o które jego najlepsi synowie walczyli i dotąd walczą, i dążąc jednocześnie do pokojowego rozwiązania sprawy ukraińskiej w Polsce, stoi na gruncie całkowitej lojalności wobec państwa polskiego i jego konstytucji.

[...]

Oświadczamy, że włościanie ukraińscy, robotnicy i inteligencja, cała ukraińska ludność Wołynia związała swoje losy i swoją przyszłość z losami Polski i w pracy nad rozwojem swoich narodowych właściwości dąży wspólnie z narodem polskim do wzmocnienia i rozwoju państwa polskiego, kultywując jednocześnie walory regjonalne na Wołyniu.

Śmiało i otwarcie, w poczuciu naszej godności narodowej i odpowiedzialności wobec sumienia, oświadczamy z tej wysokiej trybuny w imieniu ludności Wołynia, że u nas, na Wołyniu, nie było i niema ze strony ukraińskiej warunków do szerzenia maksymalizmów narodowych, prowadzących do przejawów zoologicznego nacjonalizmu, wprowadzających zamęt do stosunków polsko-ukraińskich, dających żer obcym agenturom, uwłaczających majestatowi Rzeczypospolitej.

Odrębność historycznych warunków rozwoju poszczególnych grup narodowych dyktuje też i odmienne metody obrony praw narodowych. Inteligencja ukraińska na Wołyniu uważa za szkodliwe dla Wołynia metody tych partyj politycznych, które powstały poza Wołyniem, poza warunkami jego życia. To też ani inteligencja ukraińska, ani szerokie warstwy ludności ukraińskiej Wołynia nie solidaryzowały się z temi partjami, których zresztą bankructwo ujawniło się wyraźnie w czasie przedostatnich i ostatnich wyborów do izb ustawodawczych.

Utrwalenie się państwowości polskiej na Wołyniu ludność ukraińska powitała, jako wyzwolenie z pod jarzma moskiewskiego i temu swemu stosunkowi do państwowości polskiej dawała niejednokrotnie jawny wyraz.

Ludność ukraińska na Wołyniu, jak zresztą w całej Polsce, spełnia sumiennie wszystkie obowiązki obywatelskie wobec państwa: płaci podatki, dostarcza rekrutów, bierze udział w pracach samorządowych lokalnych. [...]
 
Do takiego ustosunkowania się do Rzeczypospolitej Polskiej ma ludność ukraińska na Wołyniu dwie poważne przyczyny: pierwsza z nich – to bliskość granicy sowieckiej i bezpośrednie, prawdziwe
relacje od zbiegów o prześladowaniach, jakie cierpi naród ukraiński w piekle sowieckiem, o niszczeniu dobytku, o profanowaniu jego świętości. Ludność ukraińska w granicach Polski wie, że nikt się nie ośmieli sięgnąć po jej własność, chatę, ziemię. I to wie również, że nikt się nie ośmieli wtargnąć do świątyni i nie wydrze kielicha z rąk kapłana, sprawiającego ofiarę. Podczas, gdy cerkwie w bolszewickiem piekle zostały oddane na kluby bezbożników, u nas na Wołyniu w każde święto rozgłośnie biją dzwony, zwołując na modlitwę. I jeżeli jeszcze dotąd są pewne tarcia w stosunkach cerkiewnych, to one stąd pochodzą, że autokefaliczna cerkiew prawosławna w Polsce nie zdążyła jeszcze całkowicie wyzwolić się od spuścizny minionej przeszłości. To też prawosławna ludność Wołynia przywiązuje ogromną wagę do orędzia Pana Prezydenta o zwołaniu Soboru Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. Widzimy w tem zapowiedź odrodzenia naszej Cerkwi, jej ochrony od wpływów moskiewskich i przywrócenia jej soborowości, która jest podwaliną Cerkwi prawosławnej.

Ludność ukraińska na Wołyniu ma tę pewność, że już jej nie grożą bolszewickie zagony [ wojska wojska Sposób walki jazdy polegający na działaniach w głębi terytorium przeciwnika. ], że jej mienie i dorobek jej pracy są bronione i ochraniane. I z tej właśnie pewności wypływa lojalność jej wobec państwa polskiego. To też każdy Ukrainiec na Wołyniu jako obywatel Rzeczypospolitej, gotów jest stanąć w obronie jej granic, zarówno wschodnich, jak i zachodnich, gdyby tego zaszła potrzeba i na pierwszy rozkaz zwierzchniej władzy państwowej stawi się karnie.

Po wojnie pozostały na Wołyniu ruiny i zgliszcza – ślady wojny, niemniejsze niż na ziemi belgijskiej, dziś po dziesięciu latach państwowości polskiej tych śladów wojny prawie już nie znać. Wołyń zaleczył swoje rany bez pomocy i opieki partyj politycznych, ale natomiast przy czynnej i owocnej pracy i opiece polskich instytucyj państwowych [...]. Komasacja gruntów, ich parcelacje i ulepszenia, kredyt państwowy wszystko to przyczyniło się wydatnie nietylko do podniesienia dobrobytu ludności, ale też do utrwalenia państwowości polskiej na Wołyniu. To też mamy pewność, że to wszystko doprowadzi w bliskiej przyszłości do rozszerzenia praw naszego samorządu terytorjalnego, co dopomoże Wołyniowi do rozwinięcia jego możliwości kulturalnych i gospodarczych.

Za moskiewskich rządów na Wołyniu nie było wolno uczyć się w mowie ojczystej, gdyż cała polityka tych rządów zmierzała do wynarodowienia ludności ukraińskiej, zarówno jak i polskiej. I nie było nam wolno organizować naszych instytucyj oświatowych i gospodarczych. Dziś, w organizowaniu własnego szkolnictwa prywatnego, w otwieraniu instytucyj kulturalnych nie mamy przeszkód ze strony władz państwowych, o ile te instytucje nie są opanowane przez partje wywrotowe, albo wrogie państwowości polskiej. Zamykanie „Proświt” miało miejsce właśnie w takich wypadkach. Instytucje oświatowe i kulturalne, kierowane przez ludzi miejscowych, nie ulegających wpływom partyj, wrogich państwu polskiemu, rozwijają się zdrowo i owocnie. Rozwija się również ruch spółdzielczy, rozwijają się komunalne instytucje kredytowe, niedawno zaś powstał lokalny związek tych wszystkich organizacyj społecznych, który współpracę obu społeczeństw – polskiego i ukraińskiego – zespoli jeszcze silniej. Pragnieniem naszem, któremu damy wyraz przy innej sposobności, jest rozszerzenie sieci szkół powszechnych z ukraińskim językiem nauczania, upaństwowienie naszych gimnazjów prywatnych i zwiększenie kredytów dla naszych spółdzielni, co, wobec ogólnego kryzysu gospodarczego, jest specjalnie aktualne.

Chcemy tu dać wyraz naszemu głębokiemu przeświadczeniu, że ludność ukraińska na Wołyniu wykazuje zdolności do odrodzenia jego dawnych tradycyj, kiedy Wołyń był przednią strażą kultury zachodniej na wschodzie Europy, a zarazem Piemontem ukraińskiej kultury. To też nie stawiamy obecnie żadnych wymogów, nie wysuwamy szerokiego programu. Te sprawy powinny być przedmiotem studjów i obrad specjalnej komisji państwowej z udziałem przedstawicieli ludności ukraińskiej. O konieczności powołania takiej komisji przypominamy na tem miejscu, w głębokiem przekonaniu, że sprawa ukraińska w Polsce, prędzej czy później, musi być rozwiązana zgodnie z duchem czasu i wedle moralnych jego nakazów.

Drugą z kolei przyczyną, która pogłębia zgodne współżycie pomiędzy ludnością ukraińską i polską na Wołyniu, jest ich długoletnia wspólna niedola w jarzmie moskiewskiem. [...] 

To też niema już nikogo na Wołyniu wśród inteligencji ukraińskiej, obejmującej szerokie horyzonty polityczne, ktoby był wrogiem państwowości polskiej, bo doświadczenie wielu pokoleń utwierdziło nas w przekonaniu, że rozwiązanie sprawy ukraińskiej nie jest możliwe bez jaknajściślejszej zgody obu narodów – polskiego i ukraińskiego. Droga do ustalenia pokoju na wschodzie Europy, a co za tem idzie i do rozwiązania sprawy ukraińskiej w jej całokształcie, w żadnym wypadku nie może ominąć Polski.

My tedy, przedstawiciele narodu ukraińskiego, stanowiąc składową cząstkę Bezpartyjnego Bloku i oceniając trzeźwo sytuację, jaką wytworzyły dzieje dawne i najnowsze, uważamy za swój obowiązek unikanie wszelkiego zadrażnienia stosunków polsko-ukraińskich i dokładanie wszelkich starań, aby zanikały stopniowo w sercach obu społeczeństw wzajemne niechęci, które oddalają nastanie koniecznej dla dobra obu narodów zgody i wzajemnej ufności.

Walka z wybrykami szowinizmu i dążenie do zaspakajania potrzeb ludności ukraińskiej Wołynia – narodowych, wyznaniowych i gospodarczych drogą zgodnego i uczciwego współżycia i współpracy z narodem polskim – oto są nasze hasła. Przeprowadzą nas one, jesteśmy tego pewni, do właściwego rozwiązania sprawy ukraińskiej w Polsce, wzbogacą naszą kulturę, rozwiną regjonalne właściwości Wołynia, a zarazem przyczyniać się będą stopniowo do utrwalenia pokoju na wschodzie Europy i utorują drogę do zgodnego współżycia i przyjaźni między Polską i Ukrainą.

Dlatego też w imię świetlanej przyszłości naszego narodu, w którą głęboko wierzymy, my, Ukraińcy z Wołynia, uważamy za swój obowiązek i za swoją potrzebę współpracować czynnie z Polakami, jako obywatele wspólnego państwa, dla dobra, mocy i trwałości Rzeczypospolitej Polskiej i podniesienia jej majestatu.
[...]”.

Przemówienie posła Pewnego [...] wywołało duże wrażenie w społeczeństwie ukraińskiem w Małopolsce Wschodniej i ostrą przeciw niemu kampanję prasy separatystycznej. Z jednej strony podkreśla ta prasa, iż zarówno poseł Pewny, jak i jego towarzysze z klubu BBWR, zupełnie żadnej roli nie odgrywają w społeczeństwie ukraińskiem, a zatem i ich deklaracje są bezwartościowe, z drugiej zaś strony wysuwany jest zarzut, iż poseł Pewny w swej, bez żadnych zastrzeżeń, lojalności względem rządu poszedł za daleko. Czynniki rządowe – twierdzi prasa – stale podkreślają, iż wzamian za aktywną lojalność, Ukraińcy będą traktowani, jako równouprawnieni obywatele państwa. Tymczasem na Wołyniu ludność ukraińska zarówno pod względem narodowo-politycznym, jak i gospodarczym i kulturalnym jest upośledzona, zaś poseł Pewny deklaruje swą lojalność nie wysuwając ze strony ukraińskiej żadnych postulatów, co wskazuje, iż jest zadowolony z obecnego stanu rzeczy. 

Jak wiadomo, w kołach UWO jest rozważany projekt dokonania zamachu na posłów Pewnego i Baczyńskiego, do czego zresztą nawołuje publicznie ukraińska prasa amerykańska, zbliżona do UWO. [...]

W czasopiśmie „Ukraińska Nywa” (Nr. [numer] 7 z dn. [dnia] 22. II. 1931) formułuje poseł Pewny postulaty grupy ukraińskiej BBWR, które niejako uzupełniając jego cytowane poprzednio przemówienie, dają właściwe naświetlenie stanowiska ukraińskich reprezentantów Wołynia w dziedzinie narodowo-politycznej, kulturalnej i gospodarczej. Postulaty te formułuje poseł Pewny następująco: